در عرض سى دقيقه تمام عناصر شيميائى بوجود آمده‌اند ، و شايد يكمليون سال بعد از انفجار ، كهكشانها ايجاد گرديده‌اند ، و علت ايجاد كهكشانها قوهء جاذبهء عمومى بوده است . قبل از شروع جهان يعنى انفجار هستهء اولى اوضاع بچه قرار بوده ؟ بعضىها اين تصور سخيف را ذكر كرده‌اند كه در زمانى اسبق اجسام و اجرام مادى خيلى رقيق و پراكنده وجود داشته ، كه دفعتا بهم متصل گرديده و جسم متكاثفى را كه بايد منفجر شود بوجود آورده‌اند . درهرحال اگر من قبول كنم كه دنيا از انفجار يك هسته اولى با حرارت و فشار فوق‌العاده بوجود آمده آنوقت خواهم گفت كه اين هسته را خداوند خلق نموده و حرارت و نيروى لازم را به آن داده است . من نمىتوانم در امر خلقت از خداوند صرفنظر كنم . آرى آفريدگار بىنيازى كه دست همگان دانسته و ندانسته بسوى رحمت بيكران او دراز است . تا چه اندازه اين فرضيه به حقيقت نزديك است ؟ چنان كه مقصود از بخار ماده‌اى يكنواخت و سيال باشد ، و نه آنكه همان بخار معمولى ، در اين صورت لفظ بخار عبارة اخراى ماء ( آب ) خواهد بود ، با اين تفاوت كه دلالتش بر ماده نخستين مانند لفظ آب روشن و كافى نيست ، ولى اگر مقصود از بخار گاز و دخان آسمانى باشد ، گرچه تا اندازه‌اى بحقيقت نزديك است ، جز آنكه از حالت نخستين - يعنى ماء - غفلت شده ، كه در اثر انفجار آنماده گازهاى بسيارى برخاسته و تشكيل جهان آسمان و سپس ستارگان را داده ، و باقيماندهء اين انفجار هفت كرهء مشابه خاكى را پديد آورده است ، پس اين فرضيه حالت دومين مادهء نخستين جهانرا نمودار ساخته و همانرا بعنوان نخستين حالت شناخته است .